سالمندي دوران پختگي ،ورزيدگي و زمان احساس بي نيازي است و فرصت سير به سوي كمال و رسيدگي به خويشتن. سالمندان ،باور ارزش هاي وجودي خانواده و جامعه هستند. در فرهنگ اسلامي و ايراني ،«پيري» نه بعنوان يك كلمه ناخوشايند ،بلكه بصورت «كمال،حكمت،خردمندي و فرزانگي » تلقي مي شود. از اين رو مي تواند بعنوان مرحله اي موثر و گرانقدر در زندگي به حساب آيد.

اين واقعيت را نيز بايد پذيرفت ،اغلب سخن از سالمندي مترادف با ضعف و سستي تلقي مي شود.،كه ناشي از محدوديت انسان در جنبه هاي فيزيكي مي باشد. با شناخت سيرتكاملي و علل پيري مي توان تاحدي از ناتواني ها پيشگيري نمود و در نهايت «قدرت فكري» سالمند را با «توان جسمي» وي همراه نمود.

همانطور كه ميدانيد ،افزايش طول عمر انسان ها و اضافه شدن جمعيت سالمندان يكي از دستاوردهاي قرن ۲۱ بوده و سالخوردگي جمعيت پديده اي است كه برخي جوامع بشري با آن روبرو شده و يا خواهند شد. براساس نظريات WHO اين پديده ناشي از بهبود شرايط بهداشتي است كه  منجر به  پيشگيري از بيماري ها و در نهايت افزايش اميد به زندگي شده است .

بنابراين سالخوردگي جمعيت در واقع يك موفقيت بهداشتي است كه در صورت عدم برنامه ريزي مناسب ، به يك چالش بزرگ تبديل خواهد شد.

بر اساس منابع علمي جمعيتي ، زماني كه ۸% جمعيت را افراد ۶۵ سال و بالاتر و يا ۱۲% جمعيت را افراد ۶۰ سال و بالاتر تشكيل دهند، پديده سالمندي استقرار مي يابد. اين روند تغييرات جمعيت سالمندان در ايران نيز سير صعودي طي مي كند بطوريكه پيش بيني مي شود تا سال ۱۴۲۹جمعيت سالمندان كشور به ۶۲/۲۴% برسد.

از آنجائيكه با افزايش جمعيت سالخورده ،شيوع بيماري هاي مزمن نيز افزايش مي يابد،در اكثر كشورهاي توسعه يافته،سيستم درماني براي درمان بيماري ها از مداخله هاي پيشگيري و نظارت درماني استفاده مي كنند كه داراي ابعاد سه گانه «پزشك،بيمار و محيط» مي باشد

اقدامات پيشگيرانه در سالمندان بر اساس زمان مداخله به سه سطح تقسيم مي گردد:

۱- پيشگيري اوليه  :    مشتمل بر اقدامات مثبتي است كه سبك ناسالم زندگي را تغيير داده و مانع حضور عوامل خطر ساز مي شود. اين سياست شامل كاربرد توصيه هاي معمول در زمينه «تغذيه،ورزش،مصرف دخانيات و الكل و مواد مخدر» مي باشد. همچنين مراقبت هاي بهداشتي پيشگيرانه از دهان و دندان و ايمن سازي را براي پرهيز از ابتلا به بيماري هاي عفوني  شامل مي شود. (مانند آموزش ، مشاوره ، واكسيناسيون )

۲- پيشگيري ثانويه  : بسياري از سالمندان داراي بيماري خفيف يا عوامل خطر قابل شناخت بيماري مزمن يا ناتواني زودرس مي باشند. در اين نوع پيشگيري با شناسايي عوامل خطر و غربالگري و تشخيص و درمان زودهنگام  بيماري ها  ، عوامل خطر را سريع تشخيص داده و براي آن ها اقدامات مناسب و خاص انجام مي گيرد. اين اقدامات زودهنگام بر مرگ و ناتواني تاثير مي گذارد و مانع پيشروي بيماري مي گردد.

۳- پيشگيري ثالثيه  :  بسياري از سالمندان داراي يك بيماري مزمن مي باشند. در اين سطح پيشگيري ،هدف حفظ عملكرد جسمي،رواني و اجتماعي سالمند تا بيشترين زمان ممكن و با كيفيت مناسب است. اين سياست شامل جلوگيري از وقوع مجدد حمله حاد بيماري با كمك دارو يا تغييرات سبك زندگي و كمك هاي توانبخشي است.  ( توانبخشي و ارتقاي كيفيت زندگي سالمند )

مراقبت ها و پیشگیری ها :

 

 

اگرچه تغییرات ناشی از پیری اجتناب پذیر است اما نمی توان از بسیاری از آنها تا حدودی پیشگیری نمود یا وقوع آن را به تعویق انداخت بدین جهت لازم است سالمندان را به رعایت موارد ذیل تشویق نمائید :

۱- انجام برنامه های ورزشی منظم به ویژه پیاده روی واستفاده از کفش های پاشنه کوتاه ، با کف غیر لغزنده

۲- رژیم غذایی مناسب ( کم نمک و کم چربی ) و خوردن غذا در وعده های زیاد و حجم کم

۳- مصرف کافی مایعات (حراقل ۸-۶ لیوان در روز )

۴-  استفاده از عینک آفتابی در مقابل نور خورشید

۵- کنترل منظم وزن وفشارخون

۶- عدم استعمال دخانیات

۷- داشتن دوره های کوتاه استراحت در فعالیتهای طولانی

۸- رعایت بهداشت دهان و استفاده از ورقه های نازک

۹- عدم تغییر ناگهانی محل تاریک به روشن و بر عکس

۱۰- ماساژ نواحی تحت فشار

۱۱- تغییر وضعیت از حالت نشسته به ایستاده به آهستگی

۱۲- داشتن الگوی خواب منظم

۱۳- استفاده از مرطوب کننده و ضد آفتاب

از آنجائیکه رعایت اصول تغذیه صحیح در دوران سالمندی تاثیر به سزایی در روند سالم پیر شدن دارد .

به چند مورد از توصیه های تغذیه ای دوران سالمندی اشاره می شود . پژوهشها نشان داده است .

 

سالمندانی که عمر بیشتری می کنند دارای خصوصیات زیر هستند :

 

 

- هر روز به طور مرتب صبحانه می خورند .

- در هر وعده حجم غذایی کافی مصرف می کنند .

- نوسانات وزنشان کمتراست (همواره وزن مطلوب دارند ) .

- میوه و سبزی در برنامه غذایی روزانه آنها وجود دارد .

- چربی و مواد غذایی کمتری مصرف می کنند .

- از مصرف نمک و مواد غذایی شور به مقدار زیاد خودداری می کنند .

برنامه غذایی دوران سالمندی شامل طیف متنوعی از مواد غذایی است . به گونه ای که بتواند حدود ۳۰ درصد کالری را از چربی ها ، ۱۵ درصد از پروتئینها ، ۵۵ درصد از کربوهیدراتها (عمدتا کربوهیدراتها مرکب ) تأمین کند . به علاوه توصیه می شود چربیهای غیر اشباع ترجیحا از منابع گیاهی تامین شود

اميداست بااجراي موفق  به تشخيص زودرس بيماري ها در سالمندان به ظاهر سالم باشيم وباكنترل ودرمان بيماريها درمراحل ابتدايي ازايجادناتواني درپيري پيشگيري نموده وسالمندان رابانهايت قدرت فكري وتوان جسمي ايده ال حفظ نماييم .

تهيه وتنظيم :

 

 

دكتر ماندانا يساري MD-MPH – كارشناس برنامه سالمندان – معاونت بهداشتي  مازندران

 فرحت گلیجانی مقدم كارشناس ارشدبهداشت خانواده مركز بهداشت شهرستان تنكابن منابع:

• سير كهولت در انسان/ الكساندر پي اسپنس/ دكتر امير نظام الدين غفاري-دكتر فريبرز هاشمي/انتشارات سازمان بهزيستي كشور و دانشگاه علوم توانبخشي / ۱۳۸۰ .

• مراقبت هاي بهداشتي اوليه در سالمندان ايران/دكتر شهربانو مقصودنيا/انتشارات دانشگاه علوم بهزيستي و توانبخشي با همكاري سازمان بهداشت جهاني/۱۳۸۵ .

• راهنماي آموزشي مراقبت هاي ادغام يافته سالمند/دكتر سهيلا خوشبين و همكاران/ وزارت بهداشت،درمان و آموزش پزشكي/نشرتنديس/۱۳۸۶ .

• اعضاي هيئت علمي كنگره سالمندان بررسي مسائل سالمندي در ايران  جهان انتشارات كتاب اشنا چاپ اول ۱۳۸۱

• مجموعه کتابهاي بهبود شيوه زندگي

• گلاه دوز فريبا ترابي پريسا

• تغذيه سالمندان در سلامت و بيماري تنديس – تهران ۱۳۸۳

 

+ نوشته شده توسط سید ناصر لطفی فاطمی در پنجشنبه سیزدهم اسفند 1388 و ساعت 5:7 |